Deniz üstü kopürür

1. Ula’lı Osman ve Gülayşe’nin Karşılaşması
Osman, Ula’da yaşayan, sesi güzel, çevresi tarafından sevilen ama kendi halinde, yoksul bir gençtir. Geçimini sağlamak için Gökova körfezinde, deniz kıyısındaki işlerde çalışır. Osman, o bölgenin zenginlerinden birinin kızı olan Gülayşe’ye sevdalanır. Gülayşe de Osman’ın bu temiz sevgisine karşılık verir. Ancak o yılların katı toplumsal kuralları gereği, bir "ağa kızı" ile yoksul bir gencin birleşmesi neredeyse imkansızdır.
2. İmkansız Aşk ve Sınıf Farkı
Osman ve Gülayşe gizli gizli görüşmeye başlarlar. Osman, sevdiği kıza kavuşabilmek için gece gündüz çalışır, para biriktirmeye gayret eder. Ancak Gülayşe’nin babası bu durumu fark ettiğinde büyük bir tepki gösterir. Kızını Osman’a vermeyeceğini kesin bir dille belirtir ve Gülayşe’yi eve hapseder. Osman’ın fakirliği, bu aşkın önündeki en büyük settir.
3. Denizle Dertleşme ve Türkünün Doğuşu
Osman, sevdiğine ulaşamamanın verdiği acıyla kendini Gökova kıyılarına vurur. Denizin dalgaları, onun içindeki fırtınaları yansıtmaktadır. Bir gün denizin o meşhur köpürdüğü anlardan birinde, elinde bağlamasıyla kıyıda otururken içindeki yangını kağıda ve tellere döker.
"Deniz üstü köpürür, gemiye binsen götürür" dizesiyle aslında hem bir kaçış arzusunu hem de doğanın gücü karşısındaki çaresizliğini anlatır.
"Benim de şu dünyaya gelişim, bir güzelden ötürü" diyerek hayatının merkezine koyduğu bu aşkın, onun tek varlık sebebi olduğunu haykırır.
4. Fistan ve Hazırlıklar
Türkünün devamında geçen "Dizlerine dizlerine, çiğ düşmüş gözlerine" gibi ifadeler, aslında sevdiği kızın ağlamaktan şişmiş gözlerine ve çektiği acıya bir atıftır. Osman, sevdiği için her türlü hazırlığı yapmış, ona fistanlar diktirmiş, hayaller kurmuştur; ancak bu hayallerin her biri denizin köpüğünde kaybolup gitmiştir.
5. Sonuç: Bir Hüzün Mirası
Hikayenin sonu, birçok Anadolu efsanesinde olduğu gibi vuslatla bitmez. Osman ve Gülayşe hiçbir zaman evlenemezler. Osman, yaşadığı bu büyük aşkın acısını yüreğinde taşıyarak yaşar ve bu türkü ondan geriye kalan en büyük miras olur.